info@debeer.nl
(013)-211 64 00

Actueel

Belastingstelsel kán simpeler, als we het willen

//
Posted By
/
Comment0

Afgelopen week was er veel gedoe omtrent de zogenaamde ‘naheffingen’ door de Belastingdienst. Miljoenen Nederlanders moeten bijbetalen of krijgen minder geld terug dan verwacht. Men zou dit kunnen afdoen als een incident, maar er is meer aan de hand. Hier liggen structurele problemen aan ten grondslag. De naheffingen zeggen indirect namelijk veel over zowel de Belastingdienst als ons belastingstelsel.

De Belastingdienst heeft nagenoeg elke Nederlander als ‘klant’. Dagelijks komt er een onvoorstelbare hoeveelheid informatie binnen die snel en vertrouwelijk moet worden verwerkt. Per dag gaat er gemiddeld een miljard euro in de dienst om. Zonder een zeer vergaande mate van automatisering is dat ondenkbaar. De Belastingdienst heeft lang vooropgelopen qua automatisering, in vergelijking met andere overheidsdiensten en met buitenlandse collega’s. Het ging zo goed dat de politiek besloot ook andere taken bij de dienst onder te brengen, met name de inning van de werknemerspremies en de uitbetaling van de toeslagen. Die uitbreiding van taken zorgde, in combinatie met stevige bezuinigingen op de personeelsformatie, vanaf 2007 voor steeds meer problemen, die nog steeds niet zijn opgelost. Staatssecretaris Wiebes van Financiën heeft al kort na zijn aantreden ruiterlijk erkend dat de “de Belastingdienst niet is voorbereid op wat van de dienst wordt verwacht.” Als oplossing ziet hij, naast een intern verbeterprogramma, een ingrijpende vereenvoudiging van de belastingwetgeving.

Daarmee komen we bij het tweede structurele probleem: de complexiteit van ons belastingstelsel. Écht eenvoudig kan een belastingwetgeving in de hedendaagse, ingewikkelde maatschappij natuurlijk niet zijn. Waar de belangen en de bedragen groot tot zeer groot zijn, ontkomen we niet aan gedetailleerde regels. Maar voor simpele huis-tuin-en-keukensituaties, neem een werknemer met een huis en een hypotheek, kan en moet het wel degelijk simpeler. Weet zo iemand nog hoeveel hij van duizend euro bonus netto overhoudt? Nee, want het is onvoldoende om te weten dat hij bijvoorbeeld in de 42-procentschijf valt. Daarbovenop kan de bonus onder meer leiden tot minder heffingskorting, minder arbeidskorting, minder toeslagen en meer zorgpremie. Kunt u het niet meer volgen? Geen schande, de computers van de Belastingdienst ook niet meer, vandaar de problemen met de ‘naheffingen’.

De oorzaak van deze en veel andere ingewikkeldheden is de onstuitbare drang van de politiek om de belastingregels te gebruiken om uw gedrag te beïnvloeden. De bijtelling voor de leaseauto gaat eigenlijk alleen over het belasten van een loonvoordeel, maar wordt bizar ingewikkeld omdat men hiermee tegelijkertijd milieubeleid wil voeren. Gevolg is dat we vier of vijf bijtellingscategorieën krijgen met een wirwar aan overgangsregels. Dat dit beleid niet effectief is – bijvoorbeeld doordat mensen met hun fiscaal zwaar gesubsidieerde hybride auto grotendeels gewoon op benzine rijden – blijkt men zich in Den Haag altijd pas achteraf te realiseren. En dan eisen dezelfde politici die eerst hartstochtelijk voor deze maatregel hebben gepleit, vervolgens weer om afschaffing of inperking ervan. Vergelijkbaar gaat het met de inkomensplaatjes: als een bepaalde groep er een tientje op achteruit dreigt te gaan, repareren we dat met weer een nieuwe tegemoetkoming. De praktijk is dat wijzigingen in de persoonlijke of gezinssituatie, zoals echtscheiding of ontslag, een veel grotere impact hebben op het besteedbaar inkomen. Niettemin moeten de theoretische inkomensplaatjes tot achter de komma kloppen.

Het belastingstelsel wordt veelvuldig gebruikt om burgers en bedrijven te stimuleren tot ‘gewenst gedrag’. Of dat werkt, is zoals gezegd zeer de vraag, maar zeker is wel dat het later weer afschaffen van een regeling wordt ervaren als het afpakken van een verworven recht. Ik vergelijk het wel eens met een groepje tevreden spelende kinderen. Als je ze ongevraagd een ijsje geeft, zullen ze dat in dank aanvaarden. Maar als je dat ijsje vervolgens weer afpakt, barst de meute gegarandeerd in huilen uit. Je kan dan wel doodleuk stellen dat ze vijf minuten daarvoor toch ook tevreden waren zónder ijsje, maar zo werkt het natuurlijk niet.

Kortom, willen we onze belastingwetgeving uitvoerbaar houden, dan is échte vereenvoudiging onontkoombaar. Daarvoor is nodig dat de politiek ophoudt met het nastreven van rechtvaardigheid op de vierkante millimeter én met het continu uitdelen van cadeautjes. Eerlijk gezegd betwijfel ik sterk of Den Haag ertoe bereid is om dit leuke fiscale speeltje op te geven.